Amsterdam Windmill ToursDe beste molens om te bezoeken op Zaanse Schans, één voor één
De beste molen kiezen op Zaanse Schans komt neer op wat je gemaakt wilt zien. Op deze bocht van de Zaan staan tien molens en zes doen hun deuren open: de ene maalt krijt en lapis tot verf, de ene zaagt hout zoals een molen dat in 1680 deed, de ene maalt al mosterd sinds 1786, en twee persen olie uit zaad en gaan in de winter dicht. De entree is €7,50 per deur, of €15 voor alle zes. Dit is wat er achter elke deur gebeurt, en dit is de keuze als je maar tijd voor één hebt. De vergelijking van molentours vanuit Amsterdam behandelt de reizen waarbij een molenentree bij het ticket zit.
Kort antwoord
Zes molens op Zaanse Schans zijn open voor bezoekers: De Kat, Het Jonge Schaap, De Huisman, De Zoeker, De Bonte Hen en Het Klaverblad. Ga je er maar één in, maak het dan De Kat: de laatste werkende verfmolen ter wereld, dagelijks open van 9:00 tot 16:30, waar kantstenen krijt en lapis tot pigment vermalen en het stellingdek buiten je de hele rij molens geeft. De entree is €7,50 voor volwassenen en €3,75 voor 4 tot 17 jaar, of €15 voor het combinatieticket dat elke molen die dag open dekt.
Key takeaways
- De Kat: verfpigment, dagelijks 9:00 tot 16:30, de keuze als je één molen ingaat
- Het Jonge Schaap: houtzaagmolen, een reconstructie uit 2007 van een molen uit 1680, dagelijks 9:30 tot 16:30
- De Huisman: mosterd en specerijen sinds 1786, dagelijks 10:00 tot 17:00, de kleinste
- De Zoeker (rond 1610) en De Bonte Hen: oliemolens, beide gesloten van november t/m maart
- Het Klaverblad: replicapaltrokmolen waarvan de wieken sinds 2005 draaien
- €7,50 per molen, of €15 voor alle zes plus het molensmuseum
De zes molens in één oogopslag
Wat elke molen maakt, en wanneer hij opent
De openingstijden horen bij de molens in plaats van bij het dorp, en ze zijn niet identiek. Twee van ze verdwijnen helemaal in de winter.
| Molen | Wat hij maakt | Bouwtijd | Open |
|---|---|---|---|
| De Kat | Verfpigment uit krijt en gesteente | Jaren 1780 | Dagelijks 9:00 tot 16:30 |
| Het Jonge Schaap | Gezaagd timmerhout | Reconstructie uit 2007 van een molen uit 1680 | Dagelijks 9:30 tot 16:30 |
| De Huisman | Mosterd en specerijen | 1786 | Dagelijks 10:00 tot 17:00 |
| De Zoeker | Olie geperst uit zaad | Rond 1610 | Gesloten november t/m maart |
| De Bonte Hen | Olie geperst uit zaad | 17e eeuw | Maart t/m november, di, vr, za, zo van 10:00 tot 17:00 |
| Het Klaverblad | Gezaagd timmerhout | Replica, wieken draaien sinds 2005 | Seizoensgebonden, vraag ernaar bij de poort |
De Kat: de laatste verfmolen op aarde
Twee kantstenen zo hoog als een mens draaien langzaam in een ronde houten bak en vermalen wat de molenaar die week in behandeling heeft tot poeder. Krijt voor wit, oker voor geel, en op een goede dag lapis lazuli voor het blauw dat de schilders van de Gouden Eeuw per luciferdoosje kochten.
De pigmenten worden nog steeds in de molen verkocht, vooral aan restaurateurs en kunstenaars, en daarom telt dit als een werkende molen en niet als een demonstratie. Je krijgt een informatieblad in je eigen taal, en de trappen naar het stellingdek buiten geven het beste uitzicht van het dorp: de hele rij molens langs de Zaan, met de polder erachter.
De klim is steil en smal, dus heel jonge kinderen en mensen die wankel op trappen zijn vallen af. De begane grond is het ticket al waard.
Het Jonge Schaap: de molen die van tekeningen is nagebouwd
Het origineel stond van 1680 tot 1942. In 2007 is hij op dezelfde plek nagebouwd volgens de oorspronkelijke tekeningen en maten, en hij zaagt weer timmerhout met een raamzaag die rechtstreeks vanaf de bovenas wordt aangedreven.
Een stam door de zaag zien gaan is het meest fysiek indrukwekkende schouwspel op Zaanse Schans: het hele gebouw trilt, de bladen gaan op en neer, en het tempo wordt bepaald door hoe hard die ochtend de wind stond. Molenaars hier praten graag en stoppen om de overbrenging uit te leggen als je het vraagt.
Van de zes is dit de molen die het beste laat zien waarom de Zaanstreek in de zeventiende eeuw sneller schepen bouwde dan wie dan ook.
De andere vier
De Huisman, De Zoeker, De Bonte Hen, Het Klaverblad
De Huisman is de kleine op de dijk, sinds 1786 mosterd en specerijen aan het malen, en aan de deur verkopen ze de mosterd. Tien minuten bezoek, en de geur komt je al tegemoet voordat je er bent.
De Zoeker, gebouwd rond 1610, is een oliemolen: zaad gaat onder de stampers en komt er als olie weer uit, in een proces dat luidruchtig en vettig is en totaal niks lijkt op alles wat er verder op het terrein gebeurt. De Bonte Hen doet hetzelfde werk. Beide gaan van november t/m maart dicht, en De Bonte Hen houdt het buiten die periode op dinsdag, vrijdag, zaterdag en zondag.
Het Klaverblad is de nieuwkomer, een replica-paltrokmolen waarvan de wieken in 2005 voor het eerst draaiden. Puristen trekken er de neus voor op. Hij zaagt hout.
- De Huisman: tien minuten, mosterd te koop, dagelijks open van 10:00 tot 17:00
- De Zoeker: olie uit zaad, rond 1610, alleen in de zomer
- De Bonte Hen: olie, vier dagen per week van maart tot november
- Het Klaverblad: zaagmolenreplica, opendagen wisselen met de molenaar
Welke je kiest bij weinig tijd
De bustours geven je ongeveer twee uur op het terrein, en dat betekent één molen en een wandeling. Met de trein heb je er vier, en dat betekent drie molens en een lunch.
| Tijd op het terrein | Wat je doet | Kosten per volwassene |
|---|---|---|
| 1 uur | Het dijkpad en het uitzicht van de Julianabrug, geen interieurs | Gratis |
| 2 uur | De Kat, daarna de klompenwerkplaats en de kaasboerderij | €7,50 |
| 4 uur | De Kat, Het Jonge Schaap, De Huisman, plus het molensmuseum | €15 combinatie |
| Een hele dag | Alle zes open molens, het molensmuseum en het Zaans Museum | €15 plus museumentree |
Hoe een stellingmolen werkt, in het kort
Alle zes zijn het stellingmolens: een achtkantige houten romp met bovenop een draaikap, zodat de molenaar alleen de kap en de wieken in de wind hoeft te draaien in plaats van het hele gebouw.
De wieken drijven een horizontale bovenas aan, die een bovenwiel laat meedraaien, dat de verticale koningsspil door het gebouw naar beneden aandrijft. Wat onderaan staat, kantstenen, stampers of een zaagraam, doet het werk. De molenaar regelt het tempo door het doek op de wieken te scherpen en bij te rollen, en stopt de molen met een houten vangband om het wiel.
Kijk voor je naar binnen gaat een minuut naar de wieken. Draaien ze hard, dan is de machine binnen luid en is het bezoek dubbel waard.
- Kap en wieken draaien de wind in; de romp blijft staan
- Het doek op de wieken is het gaspedaal
- Een houten vangband om het bovenwiel is de enige rem
- Te veel wind en de molenaar stopt de molen; te weinig en er draait niks
Praktische dingen die goed om te weten zijn
Molens stoppen als de wind te hard is, en ze stoppen als hij wegvalt. Geen van beide is een situatie voor geld terug, en beide horen bij een bezoek aan een machine die op het weer draait.
De trappen binnen in elke molen zijn steil, smal en vaak niet meer dan een ladder met pretenties. Tas op je rug in plaats van over je schouder, en het touw vasthouden. Molenaars werken in deze gebouwen terwijl jij erdoorheen loopt, dus blijf op de gemarkeerde verdiepingen.
- Neem een kaart mee: de molens accepteren niets anders
- Koop de combinatie van €15 als je er twee of meer van plan bent
- Ga eerst naar De Kat, vóórdat de bussen om 10:30 landen
- Kijk op het bord bij de poort welke molens die dag draaien
- Laat de grote rugzak in het hotel, de trappen zijn krap
Erbijkomen en wat het allemaal kost
Het dorp ligt 17 minuten vanaf Amsterdam Centraal met de trein naar Zaandijk Zaanse Schans, en dan tien minuten lopen over de Julianabrug; alle routes en tarieven staan apart uitgewerkt.
Het dorp zelf is gratis, en de volledige ticketstructuur, inclusief de twee concurrerende combinatietickets, staat in de kostenopsomming. Liever alles in één betaling geregeld? De kleine-groeptour van max. 16 heeft De Kat samen met de klompenwerkplaats en de kaasboerderij inbegrepen.
De vier molens waar je niet in kunt
Op het terrein staan tien molens en zes gaan open, en er blijven er dus vier over die mensen fotograferen maar nooit vanbinnen zien.
De Gekroonde Poelenburg is een paulowniazaagmolen aan de waterkant, in 1963 hierheen verplaatst en bewaard als monument in plaats van als werkend exhibit. De Ooievaar en De Bleeke Dood, de oudere korenmolen verderop in Zaandijk, zijn in privé- of incidenteel gebruik. Het Prinsenhof, een poldermolen, maalt het water in plaats van graan.
Ze zijn om één praktische reden goed om te kennen: vanaf het dijkpad kun je niet zien welke molens open zijn, en mensen verspillen twintig minuten aan een deur die nog nooit voor bezoekers openging. Het bord bij de poort noemt wat elke dag draait, en de zes hierboven zijn de molens met een kassa.
Welke molen moet je ingaan
If Je hebt alleen tijd voor één
De Kat. Verfpigment, een stelling buiten, en hij opent om 9:00, eerder dan al het andere.
If Je wilt de luidste, meest fysieke machine
Het Jonge Schaap, waar een raamzaag stammen zaagt in het tempo dat de wind bepaalt.
If Je bezoekt tussen november en maart
De Kat, Het Jonge Schaap of De Huisman: de twee oliemolens zijn dicht.
If Je hebt kinderen die snel afhaken
De Huisman. Tien minuten, sterke geuren, mosterd te koop aan de deur.
If Je wilt alles draaiend zien
Het combinatieticket van €15, en begin om 9:00 in plaats van na de lunch.
De Kat, midden in het malen. Het blauw is echte lapis, en de molen verkoopt nog steeds wat hij maakt.
Vragen over de molens
Welke molens kun je op Zaanse Schans vanbinnen bekijken?
Zes van de tien: De Kat, Het Jonge Schaap, De Huisman, De Zoeker, De Bonte Hen en Het Klaverblad. De andere vier zijn privé of gesloten voor bezoekers. De entree is €7,50 voor volwassenen per molen, of €15 voor een combinatieticket dat alle zes plus het molensmuseum dekt.
Welke molen is de beste om te bezoeken?
De Kat. Het is de laatste werkende verfmolen ter wereld, opent om 9:00 voordat de bussen arriveren, en het stellingdek geeft je de hele rij molens langs de Zaan. Het Jonge Schaap is de betere keuze als je liever een raamzaag door een stam ziet gaan.
Wat maakt elke molen op Zaanse Schans?
De Kat maalt verfpigment, Het Jonge Schaap en Het Klaverblad zagen timmerhout, De Huisman maalt mosterd en specerijen, en De Zoeker en De Bonte Hen persen olie uit zaad. Alle zes verkopen aan de deur wat ze maken.
Zijn de molens in de winter open?
Deels. De Kat, Het Jonge Schaap en De Huisman draaien het hele jaar, terwijl De Zoeker en De Bonte Hen van november t/m maart gesloten zijn. De winter brengt ook een fractie van de drukte met zich mee, dus drie werkende molens voor jezelf is een eerlijke ruil.
Wat kost het om een molen in te gaan?
€7,50 voor volwassenen en €3,75 voor 4 tot 17 jaar per molen. Het combinatieticket van De Zaansche Molen kost €15 voor volwassenen en €7,50 voor jongeren en dekt elke molen die dag open plus het molensmuseum, dus het verdient zichzelf terug bij de tweede.
Hoe lang duurt een molenbezoek?
Vijftien tot twintig minuten per molen, de klim meegerekend. Drie molens, het molensmuseum en een koffie vullen ongeveer vier uur, en dat is de natuurlijke lengte van een bezoek dat met de trein komt.
Zijn de molens toegankelijk voor rolstoelen of kinderwagens?
De paden in het dorp zijn vlak en goed te doen, maar de moleninterieurs niet. Elke molen heeft een steile, smalle trap die meer op een ladder lijkt dan op een trap. De werkplaatsen, de kaasboerderij en de musea zijn de toegankelijke delen van het terrein.